Maden Tetkik Arama Enstitüsü (MTA) Genel Müdürlüğü’nün yaptığı son çalışmaya göre, Kayseri’de bulunan 3 fay hattı (Erciyes, Erkilet, Yeşilhisar) 7.5 büyüklüğünde deprem ürütebilecek potansiyeli sahip…
Ortaya konulan bu veriler fevkalade önemli. Jeoloji Mühendisi Adnan Evsen’in de raporlar üzerinden yaptığı değerlendirmeler ise dikkat çekici. Hangi fay hattında kaç yıldır deprem olmadığı ve ortalama sürenin ne olduğuna dair ciddi ifadeler yer alıyor. MTA’nın bu çalışması ışığında Kayseri’nin hızla harekete geçmesinin zorunluluk olduğunun altını kalın bir biçimde çizmemiz gerekiyor.
Bu ve benzeri detayların yer aldığı dünkü gazetemizin manşeti ve köşe yazımız üzerine ciddi sayıda etkileşim aldık. Haliyle insanlar MTA’nın çalışması ve sonrasında Jeoloji Mühendisi Adnan Evsen’in açıklamaları üzerinden tedirgin olmuş. Yani tedirginlik had safhaya ulaşmışken, iki farklı bilim insanından iki benzer açıklama geldi. Onlar ortaya çıkan bu çalışmanın bilim-bilimsellik açısından doğru değerlendirmeye tabi tutulmadığını ifade etti.
Maden Teknolojisi ve Yer Bilimleri Uzmanı Serkan İçelli, MTA raporunu kastederek, bilim-bilimsellik temelli tartışılması gerektiğinin altını çiziyor ve ekliyor: Raporda katılmadığım konular; deprem tehlike parametreleri belirlenirken fay kazıları sadece geçmiş deprem izlerini, yer değiştirmeleri ortaya koyar, büyüklüklerini değil. Fay uzunluklarını demode olmuş 30 yıllık Wells ve Coppersmith (1994) tarafından normal faylar için öngörülen görgül eşitliklere yerleştirdiğinizde ülkede nerdeyse 7,0 büyüklüğünde deprem üretmeyecek fay kalmaz.
Kendisi ezcümle diyor ki, söz konusu raporlardan böyle bir sonuç çıkmaz, çıkmamalı, tartışılmalı.
Sosyal medya hesabı X’te değerlendirmelerde bulunan Paleosismolog Dr. Ramazan Demirtaş ise, MTA çalışmasının yanlış değerlendirdiğini kendince bütün yönleriyle ortaya koyuyor ve “Bu sonuçlara göre Kayseri halkının tedirgin olmasını gerektirecek durum söz konusu değil,” diyor ve madde madde anlatıyor hataları:
Deprem tekrarlanma aralıkları:
Yeşilhisar Fay Zonu ortalama 3 bin yıl
Erkilet Fay Zonu ortalama 4 bin yıl
Deprem tekrarlanma aralığı son derece tutarsız. Korku üretmenin anlamı yok, madde madde açıklayalım:
Yeşilhisar Fay Zonu'ndaki son deprem günümüzden 7 bin yıl önce deniyor.. Halbuki deprem tekrarlanma aralığını 3 bin yıl olarak veriyorlar. Deprem tekrarlanma aralığı 3 bin yıl ise, fay 7 bin yıl deprem üretmeden suskun kalamaz. Tamamen hatalı ve tutarsız.
Erkilet Fay Zonu'ndaki en son deprem günümüzden 7 bin 500 yıl önce deniyor; halbuki Erkilet Fay Zonu'nun ortalama deprem tekrarlanma aralığı 4bin yıl veriliyor. Tekrarlanma aralığı 4bin yıl ise, fay 7bin 500 yıl deprem üretmeden suskun kalamaz. Tamamen hatalı ve tutarsız
Erciyes Fay Zonu'ndaki en son deprem günümüzden 15bin yıl önce gerçekleşmiştir." deniliyor, halbuki Erciyes Fay Zonu'nun tekrarlanma aralığı 5bin yıl olarak veriliyor. Tekrarlanma aralığı 5bin yıl ise, fay 15bin yıl deprem üretmeden suskun kalamaz Tamamen hatalı ve tutarsız
Kayseri'de Milattan Önce 25 bin 400 yılından itibaren günümüze kadar Yeşilhisar, Erkilet, Erciyes ve İncesu faylarında toplam 14 tane depremin olduğu belirtiliyor ki, bu izlerin deprem izi olduğu konusu bile tartışmaya açıktır… Yani aslında oldukça tutarsız fay kazıları.
Eğer son 27 bin 400 yılda, 7.0-7.5 aralığında 14 deprem olsaydı Kayseri diye bir yer olmazdı. 7- 4 bin yıllık tarihsel kayıtlarda bu dört fay üzerinde 7.0-7.5 aralığında tek bir deprem kaydı yoktur. Bir başka deyişle bu dört fay tek bir 7.0 ve üzeri deprem üretmemiştir.
Yeşilhisar fay zonu: 40 km * Fay kazısına göre sözde son 18 bin yılda 4 deprem ayırt edilmiş: 1. deprem: M.Ö. 13446 - 11550 arası: 1896 yıl aralık 2. deprem: M.Ö. 11720 - 9738: 1982 yıl 3. deprem: M.Ö. 7084 - 5009: 2075 yıl 4. en son deprem M.Ö. 5009 - M.S.483: 5492 yıl
Yeşilhisar fay kazısında 1896 yıl ile 5492 yıl aralığında değişen yaşlandırma hatası (aralığı) var. * Yani 1896-5492 yıl aralığında hata yapılırken, son 18 bin yılda 4 deprem 3 bin yıl aralıklarla tekrarlanıyor demek tam bir tutarsızlıktır.
Erkilet fay zonu: 49km * Fay kazısına göre sözde son 19 bin yılda 4 deprem ayırt edilmiş: 1. deprem: M.Ö. 17012 - 16782 arası: 230 yıl aralık 2. deprem: M.Ö. 13141 - 12870: 271 yıl 3. deprem: M.Ö. 11859 - 8634: 3225 yıl 4. en son deprem: M.Ö. 8164 - M.Ö. 4161: 4003 yıl
Erkilet fay kazısında 230 yıl ile 4003 yıl aralığında değişen yaşlandırma hatası (aralığı) var. Yani 230-4003 yıl aralığında hata yapılırken, son 19 bin yılda 4 deprem 4 bin yıl aralıklarla tekrarlanıyor demek tam bir tutarsızlıktır.
İncesu fay zonu: 23km. Fay kazısına göre sözde son 20bin 300 bin yılda 3 deprem ayırt edilmiş: 1. deprem: Günümüzden önce 17800 +/-2500 yıl 2. deprem: G.Ö. 17800 +/-2500 yıl - 15600+/-1800 yıl 3. en son deprem: 15600+/-1800 yıl sonrası İncesu fay kazısında +/- 1800 - +/-2500 yıl aralığında değişen yaşlandırma hatası (aralığı) var. Yani +/- 1800 - +/- 2500 yıl aralığında hata yapılırken, son 20bin 300 yılda 3 deprem 7 bin yıl aralıklarla tekrarlanıyor demek tam bir tutarsızlıktır.
Erciyes fay zonu: 56 km. Fay kazısına göre sözde son 27 bin yılda 3 deprem ayırt edilmiş: 1. deprem: M.Ö. 25407 - 25258 arası: 149 yıl aralık. 2. deprem: M.Ö. 20125 - 19878: 247 yıl. 3. en son deprem: M.Ö. 14516 - M.Ö. 11915: 2600 yıl. Erciyes fay kazısında 149 yıl ile 2600 yıl aralığında değişen yaşlandırma hatası (aralığı) var. Yani 149-2600 yıl aralığında hata yapılırken, son 27 bin yılda 3 deprem 5 bin yıl aralıklarla tekrarlanıyor demek tam bir tutarsızlıktır.
Görüldüğü üzere çok büyük 2600-4000 yıl yaşlandırma hataları var. 14 deprem izi denilen izlerin deprem izleri olduğu şüpheli. Bu izlerin Kuvaterner ya da öncesi faylanma izleri olma olasılığı çok yüksek. Bu fayların söz deprem tekrarlanma aralıkları çok tutarsız ve hatalı.
Deprem tekrarlanma aralıkları: Yeşilhisar Fay Zonu 3 bin yıl ise, En son ürettiği deprem 7 bin yıl önce olamaz. Erkilet Fay Zonu 4 bin yıl ise En son ürettiği deprem 7500yıl önce olamaz. Erciyes Fay Zonu 5 bin yıl ise En son ürettiği deprem 15 bin yıl önce olamaz.
İncesu Fay Zonu 3 bin yıl ise En son ürettiği deprem 15600+/-1800 yıl önce olamaz.
Erkilet fayı M 7.5
Erciyes Fayı M 7.3
Yeşilhisar Fayı: M 6.7
İncesu Fayı: M 6.6
Fay kazılardan deprem büyüklüğü verilmez.
Düşey atımlar esas alınarak deprem büyüklüğü verilemez.
Well and Coppresmith (1994) formülünden büyüklük vermek son derece yanlıştır.
Özetle, "Yeni rapor açıklandı! Kayseri'deki faylar M 7.5 büyüklüğünde deprem üretebilir" açıklaması tamamen hayal ürünü ve bilimsel kurgudan başka bir şey değildir.
Dolayısıyla basın, kamuoyu ve halka bu tür yanıltıcı ve yanlış bilgiler vermek son derece tehlikelidir.
Bilimsel ortamlarda tartışılması gereken, oldukça tutarsız sonuçlar içeren fay kazısı sonuçlarının basın ve kamuoyu ile paylaşılması, karar vericilerin yanlış yönlendirilmesi bilimsel etik açısından doğru değildir.
Bu sonuçlardan Kayseri halkının tedirgin olmasına gerek yok.
